• noten   vrij 21 dec - 20:00 uur - It Geahûs
    Bingo

Friesch Dagblad digitaal logo  Bron: Friesch Dagblad, 24 november 2018

Is het mogelijk om gasloos te leven?

Nederland moet van het gas af. Om te ontdekken waar tegenaan wordt gelopen, krijgen 27 gemeenten in totaal 120 miljoen euro subsidie van de overheid. Garyp en Vlieland zijn de Friese proefpolders.

Als voorzitter van de Enerzjy Koöperaasje Garyp (EKG) en voorlopig de trekker van het project ‘Garyp van het gas’ ontkwam Gjalt Benedictus (67) er niet aan zijn huis bloot te stellen aan een scan. ,,Ik had de afgelopen jaren al wat isolerende maatregelen genomen maar er kwam toch een aantal koudebruggen aan het licht.” Alle Garypers kunnen, dankzij het gasloosproject, zo’n scan gratis laten uitvoeren en advies krijgen hoe ze de stap van het gas af het beste kunnen maken.

Garyp Luchtfoto
Garyp Luchtfoto2
Garyp Zonneweide Luchtfoto3

Foto's Jilmert Postma - Friesch Dagblad

Benedictus hoopt met vloerisolatie en de nieuwste versie isolatieglas het gasverbruik van zijn huis uit begin jaren tachtig van 2000 naar 1200 tot 1000 kuub terug te brengen. Een warmtepomp gaat zijn ultrazuinige en drie jaar geleden aangeschafte hr-gasketel als verwarmingsbron vervangen. ,,Dat is natuurlijk zonde van de investering, maar wel de consequentie voor een gasloos huis.”

Lees ook: Stoken zonder gas: Wie regelt dat en hoe en vooral: wie betaalt?

Vloerverwarming is het meest effectief bij een warmtepomp, maar dat wordt het bij Benedictus niet. ,, We hebben een heel mooie houten vloer en dat is lastig bij vloerverwarming. De radiatoren worden vervangen door lagetemperatuurradiatoren. Die geven door een groter oppervlak meer warmte af, zodat het cv-water niet zo heet hoeft te zijn om het toch behaaglijk te krijgen.”

In totaal denkt Benedictus voor een gasloos huis rond de veertigduizend euro kwijt te zijn. ,,Met diverse nieuwe en al bestaande subsidies kan ik zo’n tien- tot twaalfduizend euro afdekken, dus blijft er 28.000 euro om te financieren over. Dat is met een lening tegen 2 procent rente en uitgesmeerd over vijftien tot twintig jaar goed te doen. Die maandlasten zijn lager dan mijn huidige energierekening.”

Afbetaling is gegarandeerd, want je bespaart maandelijks al snel meer op je energierekening dan je lening je kost

Niet alleen bij Benedictus moet er fors worden geïnvesteerd voor de omschakeling naar een gasloos huis. Zelfs met de 5,6 miljoen euro die Garyp van de rijksoverheid kreeg om een gasloos dorp te worden, moet menigeen uit eigen zak het nodige bijdragen.

,,Wie zijn huis verduurzaamt, verdient dat grotendeels terug” vertelt Ytje Hiemstra die namens de gemeente Tytsjerksteradiel meedenkt en -werkt aan het project. ,,Maar er blijft in de meeste gevallen een zogenoemde onrendabele top van gemiddeld zo’n achtduizend euro over, dus geld dat je niet snel terugverdient. De ruim vijf miljoen euro van het rijk is onder andere bestemd om dat te financieren.”

Garyp Gjalt metvlag fotoMarchjeAndringaGezien de energielabels van de huizen staat het dorp voor een fikse uitdaging. Meer dan de helft van de zeshonderd koophuizen scoort niet beter dan label D. Daarvan hebben zo’n tweehonderd huizen label G; de laagste score. En nog geen 10 procent zit op label A. Benedictus: ,,Ik denk dat we daarmee een goed beeld vormen van wat er in Nederland nog moet gebeuren.”
Pelletkachel

Een eerste punt is: waarmee wordt het gas vervangen? Tot voor kort werd bijvoorbeeld de pelletkachel als een duurzaam alternatief gezien. Nu wordt daar kritischer naar gekeken omdat de pellets (geperste houtkorrels) vaak uit het buitenland worden gehaald en de verbranding voor fijnstof zorgt.

Garyp kiest voor elektrisch als alternatief voor gas als warmtebron. Niet zo’n vreemde keus gezien het enorme zonnepark De Griene Greide dat sinds vorig jaar voor zo’n zeventienhonderd huishoudens stroom kan leveren. En dat de dorpelingen via de Enerzjy Koöperaasje Garyp zelf voor de komst van het park hebben gezorgd, heeft vast een rol gespeeld bij het besluit van de overheid om ook dit dorp uit te kiezen in het proefproject, denkt Benedictus.

Ook al zie je gasloos nu niet zitten, zo’n gratis scan is toch wel het minste wat je kunt doen

Die keuze betekent wel een zwaarder stroomnet voor het dorp om alle stroom te kunnen aan- en, bij overproductie van de panelen op de daken, afvoeren. Liander neemt de kosten van de netverzwaring op zich. Pikant vindt Benedictus. De rekening van 3,5 ton die de EKG kreeg voor de aansluiting van het zonnepark moest de coöperatie wel uit eigen middelen betalen.

Het project gasloos Garyp leeft inmiddels wel in het dorp. Ruim tweehonderd belangstellenden van het ruim negentienhonderd inwoners tellende dorp kwamen in oktober naar de eerste informatie-avond. Er waren al direct honderdtien scanaanvragen.

 

Henk van der Meer was een van hen. Zijn huis uit 1990 heeft label B. Zelf ziet hij gasloos wonen wel zitten, maar hij merkt tegenstand in het dorp. ,,Er waren genoeg mensen die die avond geen scan aanvroegen. Ook al zie je gasloos nu niet zitten, zo’n gratis scan is toch wel het minste wat je kunt doen. Al is het alleen maar om te kijken hoe je huis ervoor staat.”

Als eenmaal de eerste huizen van het gas afgaan, verwacht hij dat meer mensen de stap durven zetten. ,,Dat is toch wel iets van een dorp. Even aankijken hoe het bij de buren gaat. Of heel Garyp van het gas af gaat, durf ik niet te zeggen. Maar ik verwacht wel een sneeuwbaleffect.”

Gjalt Benedictus hoorde op de informatie-avond geen uitgesproken negatieve geluiden, maar dat wil niet zeggen dat iedereen meedoet. ,,De meeste bezwaren leven bij ouderen. Ik kan me ook goed voorstellen dat als je boven de tachtig bent je geen zin meer hebt in alle rompslomp om je huis gasloos te maken. En zeker voor die leeftijdscategorie zit terugverdienen van de investeringen er niet in.”
Huisgebonden financiering

Hoe de ombouwoperatie te financieren is ook nog niet rond. ,,In de discussie rond een gasloos Nederland klinkt vaak het verwijt dat het alleen voor de rijkeren is weggelegd. Maar bij ons geldt: iedereen moet mee kunnen doen.” Om dat voor elkaar te krijgen is de financieringsvorm belangrijk. ,,Ons uitgangspunt is dat de investeringen niet met een persoonlijke maar huisgebonden financiering worden gedekt. Voor een persoonlijke lening kijkt de bank naar je leeftijd, inkomen en de eventuele leningen die je hebt. Dan valt een deel van de Garypers bij voorbaat af. Koppel je de financiering aan een woning, dan voorkom je dat. Afbetaling is gegarandeerd, want je bespaart maandelijks al snel meer op je energierekening dan je lening je kost. Maar zo denken banken nog niet. We zijn met een aantal banken hierover nog in overleg.”

Een nadeel van objectfinanciering is dat bij de verkoop van je huis, de volgende eigenaar aan die lening vastzit. ,,Klopt”, zegt Benedictus. ,,Maar of dat een echt nadeel is? Die extra lening kun je makkelijk betalen van de besparing op je energierekening. En als de lening is afbetaald hou je maandelijks geld over.”

In het voorjaar van 2019 gaan de eerste huizen van het gas af verwacht Hiemstra. ,,Dit jaar willen we alle huizen laten scannen. Dan worden vier voorbeeldhuizen als eerste aardgasvrij gemaakt.” De initiatiefnemers gaan er vanuit dat in 2019 dertig tot veertig huizen van het gas afgaan. In de jaren daarna komen daar jaarlijks tachtig tot honderd bij. Over vijf jaar moet 80 tot 90 procent van de Garyper woningen gasloos zijn.

Een lonkend perspectief voor het dorp is op termijn het eerste dorp te worden dat zichzelf volledig energieneutraal heeft gemaakt. Zo heeft het EKG plannen om naast het zonnepark ook windenergie op te gaan wekken en stroom op te slaan. Gecombineerd met alle maatregelen rond het gasloosproject is energieneutraliteit reëel.

Het was indertijd de bedoeling dat Vlieland een eigen energiecentrale zou krijgen

Maar zo ver is het nog niet. Zelfs of heel Garyp over vijf jaar al van het gas af is, is de vraag. Maar dat is geen ramp vindt Benedictus. ,,Elke uitkomst van dit project is goed. Als de overstap op grote bezwaren of problemen stuit, weet de overheid wat haar te wachten staat. Succes of niet, Garyp heeft over vijf jaar in ieder geval zijn aandeel geleverd in de beantwoording van de vraag hoe we een gasloze samenleving worden.”

Vlieland werd in 1986 als laatste gemeente van Nederland op het aardgasnet aangesloten. En dankzij de rijkssubsidie gaat het eiland, een deel althans, als eerste er weer af. De Vlielanders hebben het op het eerste gezicht een stuk eenvoudiger dan Garyp. Het hele eiland hoeft niet van het gas af, maar alleen de wijk Duinwijck in Oost-Vlieland, met 34 huizen en een aantal appartementen.

Anders dan Garyp is er niet gekozen voor all electric, maar voor een warmtenet vertelt Ineke Weber, als bewoonster van de wijk betrokken bij het project. Dat warmtenet ligt er al sinds de bouw van de wijk in 1999, maar wordt nu nog met gasketels verwarmd. ,,Het was indertijd de bedoeling dat Vlieland een eigen energiecentrale zou krijgen. De restwarmte was voor het warmtenet.”

Ondanks het al bestaande warmtenet en het geringe aantal huizen is een gasloos Duinwijck volgens Weber geen appeltje-eitje. ,,Er moest een oplossing komen hoe we zonder gas en energieneutraal de huizen kunnen verwarmen. En met een kleine veertig huizen lopen de investeringen per woning snel op.”

Het werd een creatieve oplossing: een zak water. Volgende winter wordt in de buurt van Duinwijck een zak van 30 x 30 x 3 ingegraven. Het water wordt ’s zomers met een zonnecollector met heatpipes (dubbelwandige vacuüm glazen buizen met een hoog rendement) door de zon tot negentig graden verwarmd. ’s Winters gaat het water gemengd met koud water met vijftig graden de huizen in. ,,Dat is hoger dan bij een lage temperatuurverwarming, omdat onze huizen niet optimaal zijn geïsoleerd. Bij een gemiddelde winter moeten we het met de in de zomer opgeslagen warmte tot februari kunnen uitzingen. Daarna wordt het water verwarmd door een grote warmtepomp.”
Warm genoeg

Om te kijken of de huizen warm genoeg worden, gaat Vlieland deze winter met zes woningen proefdraaien. ,,Die krijgen beneden lagetemperatuurradiatoren. In de slaapkamers blijven de oude radiatoren hangen, omdat veel mensen die ruimtes nauwelijks verwarmen. We hopen dat de combinatie van radiatoren voldoende warmte opleveren.” Omdat de waterzak er dan nog niet ligt, worden de proefwoningen nog verwarmd met het door gas verwarmde waternet. ,,De temperatuur wordt bij die zes woningen achter de voordeur verlaagd tot vijftig graden om te kijken hoe comfortabel het blijft.”

Het Vlielandproject krijgt 660.000 euro van het rijk om de onrendabele top te financieren. De originele aanpak is volgens Weber de reden dat ook Vlieland is uitverkoren. ,,Het is een heel nieuw type oplossing waar schaalvergroting geen probleem hoeft te zijn. Je kunt zo’n waterzak heel goed onder bijvoorbeeld een sportveld aanleggen.”

Voor de rest van het eiland worden andere plannen ontwikkeld. ,,Er wordt gedacht aan energieopwekking door getijdenstromen. Ook zijn er plannen andere wijken aan ons warmtenet te koppelen. Er komt een nieuw zorgcentrum met een aantal nieuwe sociale huurwoningen. Die zijn veel beter geïsoleerd dan onze huizen en kunnen makkelijk worden verwarmd met de restwarmte van Duinwijck.

Rabskute.JPG

 'De Rabbelskûte' 22e jaargang nr.1 van 28 septemberi 2018 is uit.

De Garipersite heeft weer enkele artikelen voor u overgenomen.

De volgende Rabbelskûte verschijnt op 14 december 2018.
Kopij inleveren uiterlijk vrijdag 7 december 2018 om 19.00 uur bij Anne Albada, Feanhústerpaad 12, 9263 RN in Garyp.
Zo mogelijk via het e-mail adres van de dorpskrant derabbelskute@gmail.com


Degenen die daar prijs op stellen kunnen via bovenstaand e-mailadres een digitale versie van de Rabbelskûte aanvragen.

Collecterooster 2019

28-01 t/m 03-02 Hersenstichting
04-03 t/m 10-03 Jantje Beton